Μουστός.
Λίμνη και Έλος στην περιοχή του Κοινοτικού Διαμερίσματος Μελιγούς του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας. Αποτελεί υγροβιότοπο υπό την φροντίδα του Φορέα Διαχείρισης Υγροβιότοπου Μουστού και Όρους Πάρνωνα. Περιοχή ιδιαίτερου φυσικού κάλους σήμερα. Δεν ήταν πάντα έτσι. Ο βάλτος του (400 στρ. περίπου) μέχρι τη δεκαετία 1950 συνιστούσε μήτρα ασθενοφόρων εντόμων και κύρια αιτία της ελονοσίας που μάστιζε τους κατοίκους της περιοχής. Εκ παραλλήλου όμως αποτελούσε και τροφοδότη του κόσμου με τα πλούσια ψάρια και τα αποδημητικά πουλιά του, τα μποστάνια και την εκμετάλλευση των βούρλων από τους καλαμιώνες. Όπως κάθε ονομαστή λίμνη έτσι και ο Μουστός είχε το “Θηρίο” του. Στην “Κυνουριακή Επιθεώρηση” του 1937 η Κλειώ Μενελάου (σημ: πρόκειται μάλλον για τον λόγιο δικηγόρο Νικόλαο Μενελάου Μερκουριάδη) δημοσίευσε μια περιγραφή του φαινομένου:
Εις τὴν δυτικὴν ἢ βόρειον Κυνουρίαν ἀκούει τις νὰ λέγεται ἡ φράσις «τὸ θηρίον τοῦ Μουστοῦ», ἰδίως ὅταν πρόκειται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς κάτι μεγάλον καὶ μυστηριῶδες.Τοῦτο ἀκούει τις περισσότερον εἰς τὰ πεδινὰ τῆς Θυρέας καὶ τῶν Βρασιῶν, καὶ ὁ ἀκούων τοῦτο μεταγενέστερος νομίζει ὅτι ἴσως μὲ τὰς ἄνω φράσεις χαρακτηρίζεται ἡ κακοποιὸς ἐπίδρασις κατὰ τὴν περιφέρειαν ἐκείνην τῆς ἐκεῖ λίμνης «Μουστός».
Καὶ ὅμως δὲν εἶναι οὕτω. Διὰ τῶν ἄνω φράσεων χαρακτηρίζεται ἱστορικὸν γεγονός, συνδεόμενον μὲ τὴν λίμνην “Μουστός”, μὴ ἀπέχον περισσότερον τῶν ἑβδομήκοντα ἢ καὶ ὀγδοήκοντα ἐτῶν ἀπὸ σήμερον, τὸ ὁποῖον ἔζησαν οἱ γονεῖς ἡμῶν καὶ παρέδωσαν ἡμῖν ὡς ἑξῆς:
Πρὸ ἐτῶν ἐπὶ σειρὰν ἡμερῶν ἀπὸ τὸν Μουστὸ καὶ ἰδίως ἀπὸ τὸ κεφαλάρι αὐτοῦ ἐξεπορεύετο μεγάλο μουγγρητό, συγκλονίζον ὅλα τὰ πέριξ αὐτοῦ χωρία. Τόση ἦτο ἡ ἔντασις τοῦ μουγγρητοῦ τούτου, ὥστε τοῦτο ἠκούετο ἐν Θυρέᾳ εὐκρινέστατα εἰς τὴν ἀπάνω κοδέλλα τῆς πρὸς Ἅγιον Ἰωάννην ὁδοῦ, εἰς ὁ σημεῖον εὑρίσκεται σήμερον τὸ προσκύνημα τῆς Μονῆς Παλαιοπαναγιᾶς, κάτωθι τῶν ἀρχαίων τειχῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ. Πολλοὶ μάλιστα ἔλεγον ὀτι τὴν νύκτα ἠκούετο καὶ εἰς Ἅγιον Ἰωάννην.
Πολλοὶ κάτοικοι τοῦ Ἄστρους καὶ Μελιγοῦς, νομίσαντες ὀτι μέγα τί κῆτος (θηρίον) εἶχεν εἰσέλθη εἰς τὴν λίμνην ἐκ τῆς θαλάσσης ἢ εἶχεν ἀναπτυχθῇ ἐν αὐτῇ τὴ λίμνη, καὶ ἐκ τούτου ὁ συνταρακτικὸς βρυχηθμός, ὁπλισθέντες ἐξεστράτευσαν εἰς Μουστὸν ὅπως ἀνευρώσι καὶ φονεύσωσι τὸ θηρίον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐφοβοῦντο κακὰ διὰ τὰ χωρία των. Μεταξὺ τῶν ἐκστρατευσάντων ἦτο καὶ ὁ πρό τινος θανῶν, γέρω-Οὗγγρος λεγόμενος, Δημήτριος Ζαχαριᾶς. Ἴσως δὲ καὶ σήμερον ζῶσι καὶ ἄλλοι ἐξ αὐτῶν.
Οἱ ἐκστρατεύσαντες ἐπὶ σειρὰν ἡμερῶν καὶ νυκτῶν ἐπιτηρήσαντες τὸν Μουστόν, οὐδὲν εἶδον μολονότι ἤκουον τὸν μυκηθμὸν πότε ἐδῶ καὶ πότε ἐκεῖ ἐντὸς τῆς λίμνης, ὁ ὁποῖος ἐγένετο ἰσχυρότερος, ὅσον ἀπεμακρύνοντο τοῦ Μουστοῦ, καὶ ἐπέστρεψαν εἰς τὰ ἴδια ἄπρακτοι, ἀφοῦ μάλιστα ἐκ τοῦ μουγγρητοῦ αὐτοῦ οὐδὲν κακὸν ἐγένετο εἰς τὴν περιφέρειαν.
Μετὰ καιρὸν τὸ μουγγρητὸ αὐτὸ ἔπαυσε μόνον, χωρὶς νὰ γνωσθῇ ποτὲ ἡ αἰτία ἐξ ᾖς προῆλθε καὶ ἐξ ᾖς ἔπαυσε. Ἔκτοτε ὅμως τὸ ἄνω γεγονὸς ἐχαρακτηρίσθη ὑπὸ τῶν κατοίκων τῆς περιφερείας ἐκείνης ὡς τὸ “Θηρίον του Μουστοῦ” ἢ τὸ “Στοιχειό του Μουστοῦ”.
Τώρα ἐμεῖς οἱ πλέον γραμματιζούμενοι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τὸ γεγονὸς τοῦτο, (τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψιν οἱ μεταγενέστεροι εἰς τὰς περὶ ἀποξηράνσεως τοῦ Μουστοῦ προσπαθείας αὐτῶν), μόνον ὡς φυσικὸν δυνάμεθα νὰ χαρακτηρίσωμεν, συνδιάζοντες τὸ “κεφαλάρι” τῆς λίμνης ταύτης, καὶ τὰ πέριξ αὐτῆς “μάτια” (ἀβύσσους). Φαίνεται δηλ. ὀτι εἰς τινα τῶν ἀβύσσων τούτων, αἰφνηδίως καὶ ἄγνωστον πὼς εἰσέρρευσεν ἄφθονον ὕδωρ ἐκ τῆς λίμνης, τὸ ὁποῖον κατακρημνιζόμενον εἰς τὴν ἄβυσσον προυξένει τὸ συνταρακτικὸν ἐκεῖνο “μουγγρητό”, ὅπερ ἔπαυσε, ὡς ἡ ἄβυσσος ἐγέμισεν ὕδατος.
ΚΛΕΙΩ ΜΕΝΕΛΑΟΥ
Εισαγωγή και Φωτογραφία: Γεωργάς Παναγιώτης
